Có một thực tế khá phổ biến mà Ansha thường gặp khi đồng hành cùng khách hàng: càng từng giảm cân nhiều lần, nhiều người lại càng mất niềm tin vào khả năng giảm cân của chính mình. Họ từng thử nhiều chế độ ăn khác nhau, từng có giai đoạn giảm được vài kilogram khá nhanh, nhưng rồi cân nặng lại quay trở lại. Thậm chí, có người càng về sau càng khó giảm hơn dù ăn rất ít và kiểm soát chế độ ăn nghiêm ngặt hơn trước.
Sau nhiều lần thất bại như vậy, phần lớn đều đi đến cùng một kết luận: “Có lẽ do cơ địa mình khó giảm cân”.
Đây là suy nghĩ rất phổ biến, nhưng cũng là điều khiến nhiều người dần chấp nhận việc cơ thể mình “không thể thay đổi”. Tuy nhiên, trên thực tế, cụm từ “cơ địa khó giảm cân” đôi khi không phản ánh đúng bản chất vấn đề. Điều khiến một người giảm cân ngày càng khó hơn không phải lúc nào cũng xuất phát từ yếu tố bẩm sinh, mà rất nhiều trường hợp đến từ việc cơ thể đã thay đổi sau nhiều năm ăn kiêng sai cách và giảm cân cực đoan.
Cơ địa có ảnh hưởng đến cân nặng, nhưng không quyết định hoàn toàn khả năng giảm cân
Không thể phủ nhận rằng yếu tố di truyền và cơ địa có ảnh hưởng nhất định đến khả năng kiểm soát cân nặng của mỗi người. Có người dễ tích mỡ hơn, có người có tốc độ chuyển hoá chậm hơn hoặc cảm giác đói mạnh hơn người khác. Đây là khác biệt sinh học có thật.
Tuy nhiên, điều quan trọng là cơ địa không phải yếu tố duy nhất quyết định việc một người có giảm cân được hay không. Trên thực tế, rất nhiều người từng giảm cân tương đối dễ ở giai đoạn đầu, nhưng càng về sau cơ thể càng trở nên “lì” hơn. Điều này cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở gen bẩm sinh, mà nằm ở trạng thái cơ thể đã thay đổi theo thời gian.
Trong quá trình làm việc với khách hàng, Ansha nhận thấy phần lớn những người cho rằng mình thuộc “cơ địa khó giảm cân” đều có một điểm chung: họ từng trải qua nhiều giai đoạn ăn kiêng kéo dài, giảm cân quá nhanh hoặc tăng giảm cân liên tục trong nhiều năm. Và chính những điều đó đã khiến cơ thể bắt đầu thích nghi theo hướng chống lại việc giảm cân.
Cơ thể không giữ nguyên sau nhiều lần giảm cân thất bại
Nhiều người nghĩ rằng thất bại trong giảm cân chỉ đơn giản là cân nặng tăng trở lại. Nhưng trên thực tế, sau mỗi lần giảm cân cực đoan, cơ thể có thể thay đổi theo cách âm thầm hơn rất nhiều.
Khi một người liên tục cắt giảm năng lượng quá mức hoặc để cơ thể rơi vào trạng thái thiếu hụt kéo dài, não bộ sẽ nhận tín hiệu rằng nguồn năng lượng đang không còn ổn định. Đối với cơ thể, đây là dấu hiệu của nguy cơ sinh tồn.
Và khi đó, cơ thể bắt đầu kích hoạt cơ chế thích nghi để tự bảo vệ chính mình. Mức tiêu hao năng lượng dần giảm xuống, cơ thể sử dụng ít năng lượng hơn cho cùng một hoạt động và đồng thời tăng xu hướng lưu trữ năng lượng dưới dạng mỡ. Sau nhiều lần lặp lại, cơ thể dần “học” cách tồn tại trong điều kiện thiếu năng lượng bằng cách tiết kiệm hơn và giữ mỡ chặt hơn trước.
Đó là lý do nhiều người có cảm giác rằng trước đây việc giảm cân khá dễ dàng, nhưng càng về sau càng khó hơn dù đã cố gắng nhiều hơn.
“Ăn rất ít nhưng vẫn không giảm” nhiều khi là phản ứng sinh học thật sự của cơ thể
Một trong những điều khiến nhiều người mệt mỏi nhất là cảm giác bản thân gần như không ăn nhiều nhưng cân nặng vẫn không thay đổi. Không ít người bắt đầu tự trách mình thiếu ý chí hoặc cho rằng cơ thể mình “quá dễ béo”.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đây không đơn thuần là vấn đề tinh thần hay kỷ luật ăn uống. Khi chuyển hoá chậm lại sau thời gian dài ăn kiêng, cơ thể bắt đầu tiêu hao ít năng lượng hơn ngay cả khi nghỉ ngơi. Điều này đồng nghĩa với việc lượng calo từng giúp giảm cân trước đây có thể không còn đủ để tạo ra hiệu quả như cũ.
Bên cạnh đó, nhiều phương pháp giảm cân cực đoan còn khiến cơ thể mất cả khối cơ. Trong khi đó, cơ bắp lại là mô tiêu hao năng lượng nhiều hơn mỡ. Khi khối cơ giảm xuống, khả năng đốt năng lượng của cơ thể cũng giảm theo, khiến việc giảm cân trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Không chỉ vậy, hệ hormone điều chỉnh cảm giác đói và no cũng có thể thay đổi sau nhiều giai đoạn thiếu hụt năng lượng kéo dài. Nhiều người bắt đầu cảm thấy thèm ăn mạnh hơn, đặc biệt với các thực phẩm giàu năng lượng như đồ ngọt hoặc tinh bột. Đồng thời, cảm giác no lại đến chậm hơn hoặc không còn rõ ràng như trước.
Đó là lý do nhiều người vừa khó giảm cân hơn trước, vừa cảm thấy việc kiểm soát ăn uống ngày càng khó khăn hơn dù bản thân rất cố gắng.
Khi cơ thể liên tục bị đặt trong trạng thái thiếu năng lượng, nó sẽ dần xem việc giảm cân là một mối đe doạ. Và càng cảm thấy bị đe doạ, cơ thể càng tăng xu hướng phòng thủ bằng cách giảm tiêu hao năng lượng, tăng khả năng giữ mỡ và hạn chế sử dụng mỡ làm nguồn nhiên liệu.
Đây cũng là lý do nhiều người nhận thấy cơ thể mình ngày càng “dễ tích mỡ” hơn, đặc biệt ở vùng bụng, eo hoặc đùi. Thậm chí có người cân nặng không tăng quá nhiều nhưng vóc dáng vẫn thay đổi rõ rệt theo hướng khó săn chắc hơn trước.
Nhiều phương pháp giảm cân nhanh đang vô tình khiến cơ thể khó giảm hơn về lâu dài
Hiện nay, không khó để bắt gặp những phương pháp giảm cân hứa hẹn kết quả thật nhanh chỉ trong vài tuần. Tuy nhiên, phần lớn các phương pháp này đều dựa trên nguyên lý cắt giảm năng lượng mạnh hoặc ép cơ thể giảm cân trong thời gian ngắn.
Ở giai đoạn đầu, cân nặng có thể giảm khá nhanh, tạo cảm giác phương pháp đang hiệu quả. Nhưng song song với đó, cơ thể cũng bắt đầu thích nghi bằng cách giảm chuyển hoá và tăng khả năng giữ năng lượng để tự bảo vệ.
Điều đáng nói là khi cân nặng tăng trở lại, nhiều người lại tiếp tục giảm cân bằng cách cực đoan hơn nữa. Và vòng lặp này cứ tiếp tục lặp đi lặp lại trong nhiều năm, khiến cơ thể ngày càng phòng thủ mạnh hơn trước việc giảm cân.
Đến một thời điểm nào đó, nhiều người bắt đầu tin rằng mình thuộc “cơ địa không thể giảm cân”. Nhưng thực tế, điều đã thay đổi không chỉ là cân nặng, mà là cách cơ thể vận hành sau quá nhiều lần bị ép giảm cân sai cách.
Giảm cân bền vững không bắt đầu từ việc ép cơ thể
Tại Ansha, rất nhiều khách hàng khi bắt đầu hành trình kiểm soát cân nặng đều mang tâm lý phải ăn thật ít hoặc giảm thật nhanh mới có hiệu quả. Tuy nhiên, một cơ thể luôn trong trạng thái phòng thủ sẽ rất khó sẵn sàng tiêu hao năng lượng như mong muốn.
Đó cũng là lý do xu hướng kiểm soát cân nặng hiện đại không còn tập trung vào việc “ép cân” bằng mọi giá, mà hướng đến việc hỗ trợ chuyển hoá, duy trì khối cơ, cân bằng năng lượng và xây dựng trạng thái mà cơ thể có thể thích nghi lâu dài.
Bởi suy cho cùng, giảm cân bền vững không phải là cuộc chiến chống lại cơ thể. Một cơ thể càng cảm thấy bị đe doạ sẽ càng cố giữ năng lượng mạnh hơn. Ngược lại, khi cơ thể dần lấy lại trạng thái ổn định và cảm giác an toàn về mặt chuyển hoá, khả năng tiêu hao năng lượng cũng sẽ thay đổi theo hướng tích cực hơn.